Makala.

Morogoro ilivyogubwa, mapigano wakulima na wafugaji tangu 1955

Na Thadei Hafigwa

RAIS wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Dk.John Pombe Magufuli aliwaahidi watanzania kuwa atahakikisha anaipatia ufumbuzi migogoro ya wakulima na wafugaji iliyoshimiri katika maeneo mbalimbali hapa nchini ambayo inatahatarisha amani na utulivu hapa nchini.

Ahadi hizo Dk.Magufuli alizitoa wakati wa kampeni wa kusaka nafasi ya kushika dola mwaka jana na hata baada ya kufanikiwa kuingia Ikulu ya Magogoni kiasi cha kupelekea kuanza kuchukua hatua za awali wakati akifanya uteuzi wa wakuu wa mikoa hivi karibuni,ambapo moja ya kigezo alichokitumia kwamba asingeweza kumteua mtu kushika nafasi hiyo iwapo eneo lake alishindwa kuipatia ufumbuzi mgogoro wa wakulima na wafugaji

Mkoa wa Morogoro ni miongoni mwa mikoa iliyogubikwa na changamoto kubwa ya migogoro ya wakulima na wafugaji ambayo imekuwa ikipewa tafsiri mbalimbali na hata kuhusisha na baadhi ya viongozi serikali kwamba walichangia kushamiri kwa uwepo wake kwa namna moja au nyingine.

Wahanga wakuu wa migogoro hiyo ni wananchi wa kada ya chini kwa kile kinachoelezwa kuwa historia ya migogoro hiyo ambayo imeanza toka mwaka 1955 baada ya jamii ya wafugaji kuingia katika mkoa wa Morogoro hususan wilaya ya Kilosa wakitokea maeneo ya Manyara na Arusha.

Vyanzo mbalimbali vya habari kiwemo taarifa za kiserikali zinaonesha ya kuwa mgogoro wa kwanza ulitokea mwaka 1955 katika kitongoji cha Italagwa,kata ya Iyogwe ambapo kiini chake ni wafugaji kuwalazimisha wakulima wahame bonde walilokuwa wakilitumia kwa kilimo.

Kutokana na mgogoro huo yalipelekea kutokea mapigano ambapo baadhi ya wakulima na wafugaji walipoteza maisha, mali nyingi kuharibiwa yakiwemo mazao, nyumba kuchomwa moto na kuacha wajane na majeruhi wengi.

Kama hiyo haitoshi, kumbukumbu pia zinaonesha ya kuwa juni 4, 1967 katika kata ya Chakwale yakaibuka mapigano mengine, baada ya kijana kutoka jamii ya wafugaji(morani) kumzuia mkulima aliyefahamika kwa jina moja Chisanza asiuze ng’ombe kwenye mnada,inadaiwa mkulima huyo alipigwa na kuujeruhiwa.

kwa wakati huo,Silaha za kijadi zilitumika, mishale kwa upande wa wakulima,huku kwa upande wa wafugaji wakitumia sime,marungu na fimbo “mapigano yaliendelea kwa siku tatu,yalienea eneo lote la kuguru  kutokana na kugubikwa kwa chuki na manyanyaso baina ya pande zote mbili.”ni sehemu ya taarifa za kiserikali zilizopatikana wilayani Kilosa.

Pia mwaka 1975 kulitokea mapigano baina ya wakulima na wafugaji maeneo ya Magole na Madudu maeneo ambayo jamii ya wafugaji walihamia kutoka Gairo na Chakwale ambapo chanzo cha tukio hilo ni vijana kutoka jamii ya wafugaji kulisha mifugo yako kwenye mashamba ya wakulima yalikuwa na  mazao yaliokuwa mashambani.

Kufutatia tukio hilo,watu 12 walikamatwa na kufikishwa kwenye vyombo vya sheria na hatimaye waliachiwa huru na mahakama.

Septemba,Mwaka 1979 yalitokea mapigano mengine katika Kijiji cha Rudewa, tarafa ya Kimamba chanzo hakikuwa tofauti na matukio yaliotangulia kiini ni vijana wa jamii ya wafugaji kulisha kwenye shamba la mikunde la mkulima mmoja aliyefahamika kwa jina la Jabili ambapo katika tukio hili liligharimu maisha ya wakulima wanne na wengine wawili walijeruhiwa.

 Silaha za jadi na bunduki zilitumika katika mapingano hayo.

Hali hiyo haikoma, iliendelea ambapo ilipofika desemba 8, 2000 hali ya mapigano ilijirudia katika kijiji cha Rudewa, Wilayani Kilosa, wakulima 32 waliuawa, silaha za moto (bunduki) zilitumika katika mapigano ambapo zipo taarifa kwamba baadhi ya wafugaji walitoka nje ya Mkoa wa Morogoro kuongeza nguvu ya mapigano hayo.

Tukio hili liliacha Wajane 7 walemavu 8 yatima 10, na watu kukoosa makazi baada ya nyumba 61 kuchomwa moto.

Mwaka mmoja baadaye, mwaka 2001 mapigano yalizuka tena katika kijiji cha Chogoali,kitongoji cha Masimbani kata ya Iyogwe, wafugaji waliwalazimisha wakulima waondoke kwenye bonde ili wao wafugie mifugo yao.

Oktoba 27, mwaka 2008 kukazuka tena mapigano ya wakulima na wafugaji katika kitongoji cha Kikenke,kijiji cha Mamwegwa,kata ya Msowero huko wilayani Kilosa, ukiacha matukio hayo ya mapigano pia kuna kesi nyingi za wafugaji na wakulima zimekuwa zikiripotiwa kwenye mamlaka mbalimbali huku wadau,wanaharakati,viongozi wa dini,na serikali ikijaribu namna ya kutafuta suluhu ya kumaliza migogoro hiyo.

Mkuu wa Wilaya ya Kilosa

Mkuu wa Wilaya ya Kilosa,John Henjewele alisema kiini cha kuwepo kwa migogoro ya wakulima na wafugaji hususan kwenye eneo lake la utawala linatokana na kutokuwepo kwa matumizi bora ya ardhi ambapo suluhisho pekee ni kupima upya ardhi  ili wafugaji na wakulima waweze kuishi bila ya kuingiliana katika shughuli za uzalishaji mali.

Henjewele alibainisha kwamba halmashauri ya wilaya ya Kilosa imechukua hatua ya kupiga marufuku uingizaji wa mifugo mipya katika halmashauri hiyo kwa lengo la kutaka kujua mahitaji halisi ya wafugaji waliopo wilayani humo ili serikali ya awamu ya tano iweze kuipatia ufumbuzi wa kudumu.

Aliyekuwa mkuu wa Mkoa wa Morogoro Dk.Rajabu Rutengwe ambaye hivi karibuni alitoa taarifa yake wakati wa mabidhiano na ofisi kwa mrithi wake,Dk Steven Kebwe kwamba changamoto kubwa za Mkoa ni Migogoro Sugu ya wakulima na wafugaji yenye umri zaidi ya miaka 34.

Idadi ya matukio ya mapigano na mauaji baina ya wakulima na wafugaji, tangu alipoingia mkoani humo katika nafasi ya ukuu wa Mkoa kwa miezi 14 iliyopita hayakuwepo hadi Desemba, 2015 na Februari, 2016. 

“Hakika matukio haya matatu yote yamekuwa ya ghafla na Serikali tumechukua hatua.  Migogoro hii inakabiliwa na rushwa, mifugo mingi kuliko uwezo wa ardhi, Polisi idara ya upelelezi kutowajibika kwa wakati, Mahakama kuhujumu baadhi ya kesi za mauaji ya wakulima, watendaji na viongozi ngazi za chini na wanasiasa kuhusika”alisema. 

Aidha, taarifa za intaligensia zinaashiria baadhi ya mifugo ya watu mashuhuri kutoka Mikoa ya Arusha, Manyara, Shinyanga na Simiyu ambako malisho yamemalizika, wamekuwa wanalazimisha kuingia mkoani Morogoro bila ya utaratibu.

Kiini cha mgogoro wa wakulima na wafugaji ni nini? 

Dk Rutengwe anasema “ukiniuliza migogoro hii kiini chake ni nini?  Jibu ni uanzishwaji maeneo ya kiutawala bila ya kufuata sheria na taratibu, aidha maeneo haya mapya yakapora ardhi kubwa kutoka vijiji mama.  Uongozi wa Vijiji mama na majirani kutokuridhika na kupigania haki zao hadi kufa”

Kuhusu Mgogoro sugu wa wakulima na wafugaji katika eneo la Mabwegere ambapo kiini cha mgogoro kati ya wakulima na wafugaji Dk.Rutengwe alifafanua kuwa ni uanzishwaji maeneo ya kiutawala bila ya kuzingatia sheria, jukumu hilo alikabidhiwa Mzee Stephen Mashishanga kama msuluhishi baada ya msuluhishi wa awali Mzee Paul Kimiti kujitoa kwa kile kinachodaiwa kuona ugumu na historia ya mgogoro huu. 

Miezi 14 ya Dk.Rajabu Rutegwe  Morogoro

Tukio la kwanza 11.12.2015 tangu kuwa Mkuu wa Mkoa Morogoro, kundi la ng’ombe 162 lilionekana kula shamba la kunde nusu ekari ambapo mkulima Bakari Ramadhani na wenzake wakawachukua ng’ombe hao mpaka Ofisi ya Kijiji cha Dihinda na kuwalinda hadi Desemba 12,2015, ambapo Shabani Itel alifika na kudai ng’ombe hao ni mali yake na kukubali kulipa kiasi cha shilingi laki mbili (200,000/=) kama fidia ya uharibifu. 

 Madhara: 

Mkulima Mohamed Mussa (43) alifariki dunia baada ya kuchomwa mkuki tumboni na wafugaji jamii ya Wamang’ati, wakati analinda ng’ombe zilizokuwa zimekamatwa na wakulima kwa kosa la kulisha shamba la Kunde la mkulima Bakari Ramadhani.  Baada ya kurupushani wakulima waliwakatakata ng’ombe 155 na kuwaacha wamelala chini.

Tarehe 14.12.2015 wakati wa ufuatiliaji wa tukio la mauaji kumbukumbu na MBW/IR/901/2015 ilibainika Askari mmoja, alizingirwa na jamii ya wafugaji na kurushiwa mkuki ndani  ya gari la Polisi. 

 Hatua zilizochukuliwa:

Polisi ikiongozwa na Mkuu wa upelelezi Wilaya ya Mvomero walikesha katika eneo la tukio ambapo watu 19 walikamatwa katika tukio hili.  Kutokana na uzito wa vurugu hizo Polisi ziliongeza nguvu katika eneo la tukio.

Tukio la pili 14.12.2015

Ni ugomvi wa ardhi uliotokana na kugombania mipaka ya mashamba kati ya wakulima na wafugaji katika kitongoji cha Tindiga.  Jamii ya wafagaji wanadaiwa kushirikiana na  mabepari wa ardhi maarufu “meza meza” eneo la Tindiga.  Wakiwemo viongozi wa Serikali ya Kijiji na wafanyabiashara.

Madhara:

Eneo la Ruhoza mashambani Kijiji cha Tindiga, Tarafa ya Masanze, wilaya ya Kilosa.  Mafugaji wanaokadiriwa 60 walivamia wakulima kutoka Kijiji cha Tindiga B waliokwenda kuoneshana mashamba ili kutambuliwa na Serikali ya Kijiji.  Wakulima  8 walijeruhiwa.

Hatua zilizochukuliwa:-

Watuhumiwa 2 jamii ya Kimasai walikamatwa.  Kamati ya Ulinzi na usalama mkoa ilifanya mazungumzo na wananchi na kuelekeza Kamati ya Ulinzi na Usalama ya Wilaya na Halmashauri kutatua mgogoro wa mipaka katika eneo husika.

Tukio la tatu 09.02.2016

Wafugaji walilisha mifugo kwenye shamba la mpunga ekari 1, mali ya mkulima mmoja mkazi wa Kijiji cha Dihombo.

Madhara:  

 Kutokana na hasira kundi la watu wajulikanao “Mwano” lilivamia mifugo ya mfugaji Nuru Kapande na kuua mbuzi (27), Kondoo (8), Ndama (3) na kujeruhi mbuzi (22) Kondoo (19) na ndama (1).

Hatua zilizochukuliwa:

Watuhumiwa 21 walikamatwa na kufikishwa mahamani kwa kosa la kujeruhi wanyama. 

Wadau

Mwenyekiti wa CCM Mkoa wa Morogoro Innocent Karogesi akielezea juu ya suluhisho la Mgogoro wa wakulima na wafugaji aliwataka wakuu wa wilaya na wakurugenzi wa halmashauri kuendesha sensa maalum ya kujua idadi ya mifugo na pia kuangalia namna ya kuwaweka alama maalum  mifugo iliopo kwenye halmashauri zao ambayo itofautishe kati halmashauri moja na nyingine ili kuweza kubaini mifugo mipya.

Wafugaji

Mwenyekiti wa Kijiji cha wafugaji Parakyo,Wilayani Kilosa,Palakoris Koligi alisema suala la amani baina ya wakulima na wafugaji ni jambo la msingi sana lakini kinachopelekea kutokea mgogoro wa wakulima na wafugaji ni kukosekana na kwa malisho ya kutosha pamoja na maji kwa ajili ya kunywesha mifugo katika vijiji vya wakulima.

Koligi alisema ni jukumu la serikali ya awamu ya tano kuandaa mazingira rafiki kwa wafugaji ili kuhakikisha majosho na malambo(mabwawa) yanajengwa katika maeneo ya wafugaji ili kuepusha migogoro hiyo kwa kile alichokieleza kwamba wanalazimika kutafuta maji ndipo wanapojikuta wanaharibu mazao ya wakulima na mgogoro unazuka.

Wakulima

Mmoja wa wakulima aliyehojiwa na mwandishi wa makala hii,Gervas Mtitu alisema mgogoro wa wakulima na wafugaji hauwezi kwisha iwapo wafugaji hawataacha kuchungia kwenye mashamba ya wakulima.

Pia alitoa angalizo kwa baadhi ya  wakulima wenzake wanaoshirikiana na na baadhi ya wanasiasa katika ngazi ya kata na wilaya kuacha kuuza ardhi kilolela bila ya kufuata sheria  hali hii inachangia kuzuka kwa migogoro ya wakulima na wafugaji na kukiuka matumizi bora ya ardhi

 Dk.Steven Kebwe

Mkuu wa Mkoa wa Morogoro,Dk.Steven Kebwe aliyeteuliwa hivi karibu na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania nafasi ya ukuu wa mkoa alionesha dhamira yake ya kupambana na migogoro ya wakulima na wafugaji katika mkoani humo kufuata misingi iliyoandaliwa na kamati za ulinzi na usalama katika ngazi za wilaya na mkoa kwa kuwa ni nzuri isipokuwa zilikosa usimamizi na ufuatiliaji wa karibu.

Dk.Kebwe alijinasibu kuwa kuteuliwa kwake kuwa mkuu wa Mkoa wa Morogoro kufanya kazi za siasa bali kufanya kazi za kiserikali na kuchukua hatua kwa wale wote ambao watabainika kuwa chanzo cha kushamiri kwa mgogoro wa wakulima na wafugaji.

Hata hivyo,hatua za mashauriano inahitajika bila kuegemea upande mmoja ili kuhakikisha ya kuwa Mkoa wa Morogoro unabaki kuwa salama na mipango ya kuleta maendeleo kwa wananchi inakamilika kwa wakati.

Mwandishi wa makala hii anapatikana kwa simu 0754683186,e-mail hafigwa@yahoo.com